Polikistik Over Sendromu (PKOS) Nedir?
Prof. Dr. Banu Kumbak Aygün

Prof. Dr. Banu Kumbak Aygün

Kadın ve Doğum
  • Youtube
  • Instagram

Polikistik Over Sendromu (PKOS) Nedir?

03 Temmuz 2019 - 15:41

Polikistik over hastalığı ya da sendromu (PKOS) bir yumurtlama problemidir. Genellikle adetleri gecikmeli olan bayanlarda görülmektedir. Polikistik over hastalığının farklı bulguları da olabilir. Örneğin kilo fazlalığı, akne, tüylenme gibi sorunlar da adet gecikmeleri ile birlikte olabilir.
Polikistik over hastalığının tanısını tipik bulgulara ek olarak ultrasonografide bu hastalığa özgü görüntü olan çok sayıda ufak foliküllerin görülmesi ile koymaktayız. Yumurtalıklarda görülen çok sayıda ufak foliküller kist olarak ifade edilmektedir fakat bu kistler ameliyat gerektirmeyecek boyutlardadır. Yumurtalıklarda çok sayıda folikül olduğundan hormonal olarak yumurtlama engellenmekte ve bu nedenle adetler düzensiz, gecikmeli olmaktadır. Polikistik over hastalarının hormon testleri incelendiğinde LH, AMH gibi hormonların yüksek olduğu ve insülin direncinin de eşlik edebildiği görülmektedir. Fakat hormon test sonuçları bizim tedavi yaklaşımımızı fazlaca etkilememektedir. Öte yandan insülin direnci tespit edildiğinde insülin hassaslaştırıcı metformin içeren bazı ilaçları kullanmak yararlı olmakta, adetleri düzenlemeye yardımcı olmaktadır.
Polikistik over hastalığı tanısı konulan bir bayanda tedavi şikayete göre şekillendirilmektedir. Fakat her hastada tedavinin ilk basamağı kilo vermek, dengeli beslenme ve haftada 2-3 kez egzersizi hayat tarzı olarak benimsemek olmalıdır. Bu hastalarda ilerleyen yıllarda kilo alımı şeker hastalığı, kalp hastalığı, hipertansiyon ve metabolik sendrom gibi hastalıklara yol açabilir. Polikistik over hastalarında kilo dengesinin sağlanması ve düzenli egzersiz önerisi aynı zamanda bir koruyucu hekimlik gereğidir.
Polikistik over hastası eğer temel şikayet olarak adet düzensizliğinden muzdarip ise tedavisinde adet düzenleyici progesteron içeren ilaçlar, metformin ya da doğum kontrol hapları kullanılabilir. Bu ilaçlar ile adet ritmi sağlandıktan sonra 6 aylık kontroller ile ilaç kulanımına evlenene ve çocuk isteyene kadar devam edilebilir. Ara dönemlerde ilaç kullanımının kesilmesi hastalar tarafından istenen bir durum olsa da ilaç kesildiğinde adet ritmi yine bozulabilir. Polikistik over hastalığı aslında kontrol altında tutulması gereken bir durumdur. Bu hastalarda kilo almak adet düzensizliğini daha da olumsuz yönde etkileyerek ilaçsız adet olamamaya kadar gidebilir. Bu sebeple ilaç kullanılsa bile kilo almamaya dikkat edilmeli ve düzenli egzersiz (haftada 3 kez en az 20 dakikalık egzersiz) yapmaya çalışılmalıdır.
Polikistik over hastası eğer çocuk sahibi olmak istiyorsa öncelikle ek hormonal sorun var mı diye tetkiklerini görmek, rahim filmi ile tüplerinin açık olduğundan emin olmak ve eşinin sperm analizi ile ek sperm problemi olup olmadığını ortaya koymak gerekir. Eğer bu incelemeler neticesi polikistik over dışında başka ek bir patoloji yok ise yumurtlama uyarıcı ilaçlar ya da iğneler ile kontrollü yumurta gelişimi sağlanmalıdır. Polikistik over hastalarında temel sorun yumurta gelişiminin normal olmamasıdır, bu nedenle yumurta gelişiminin kontrollü bir şekilde sağlanması kendiliğinden gebeliği sağlayabilir. Sperm analizi normal ise yumurta geliştikten sonra yumurtanın çatlama döneminde günaşırı ilişkide bulunulması ile gebelik elde edilecektir. Bu şekilde takip 3-6 ay devam ettirilebilir. Sperm analizinde ciddi problem olmayan fakat değerlerin tamamen normal olmadığı hafif sperm problemi gözlenen çiftlerde ise yumurta takibi sonrası aşılama yapılması daha uygun olacaktır. Ardışık olarak yapılacak 2-3 aşılama ile sonuç alınamayan çiftlerde, ciddi sperm problemi olan çiftlerde ya da tüplerde sorun varsa tüp bebek tedavisine geçilmesi önerilmelidir.
Polikistik over hastalığı adetleri düzenli olan fakat tüylenme, akne (sivilce) ya da kilo fazlalığı şikayeti ile gelen genç kızlarda da tespit edilebilir. Akne şikayeti ile cildiye doktoruna gidildiğinde yapılan hormon testleri ile polikistik over hastalığından şüphelenilerek kadın doğum hekimine gönderilen bayanlar da olmaktadır. Adetleri düzenli olan fakat akne, tüylenme sorunu olan polikistik over hastalarında doğum kontrol hapları hormonal denge sağlayarak tedavide kullanılmaktadır. Yine bu bayanlarda kilo verilmesi faydalı olmaktadır. Çünkü kilolu polikistik over hastalarında insülin direnci olabildiğinden vücutta insülin düzeylerinin yüksek olması androjen dediğimiz hormon düzeylerinin göreceli olarak yükselmesine ve buna bağlı ciltte yağlanma, akne ve tüylenme olmasına yol açabilmektedir. Vücuttan yağ kaybı bu hormonal bozuklukların düzelmesini sağlayabilir.
Polikistik over hastalığı, ilk adetten itibaren menopoza kadar tüm kadınlarda görülebilen, hormonal bozukluklara yol açabilen, yumurtlama bozukluğu ile karakterize bir hastalıktır. Yumurtlama problemlerine yol açtığından bir kısırlık nedenidir. Adet düzensizliği ile birlikte kısırlık sorunu olan kadınlarda ilk akla gelen patolojidir. Bu bayanların yumurtlama uyarıcı ilaçlarla takipleri neticesi olumlu sonuçlar alınabilmekte, gebelik oranları %80’lere kadar ulaşabilmektedir. Polikistik over hastalarının ömürleri boyunca vücut kitle endeksi dediğimiz kilo oranına dikkat etmeleri ve böylece şeker, tansiyon ve kalp hastalıklarına karşı koruyucu tedbirler almaları önerilmelidir.


Prof. Dr. Banu Kumbak Aygün
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

Telefon: 05354612244
http://www.banukumbak.com
http://www.instagram.com/banukumbak/
http://www.facebook.com/drbanukumbak
http://www.youtube.com/c/profdrbanukumbakaygun