Çocukluktan itibaren kulağımıza fısıldanan en masum, en kutsal görünen cümlelerden biri şudur: "Aileni üzme, onların yüzünü kara çıkarma."
İlk başta kulağa bir sevgi göstergesi, bir aile bağı gibi gelir. Kim istemez ki anne babasını mutlu etmeyi? Ancak bu masum cümle, zamanla görünmez bir prangaya dönüşür. Büyüdüğümüz, kendi kararlarımızı alabileceğimiz yaşa geldiğimiz halde o görünmez ipin gerildiğini hissederiz. İşte adına ister görünmeyen bir suçluluk duygusu deyin, ister modern psikolojinin tanımıyla "İyi Evlat Sendromu"... Bu, bireyin kendi hayatını yaşamak ile ailesinin beklentilerini karşılamak arasında sıkışıp kalma halidir.
"İyi evlat" olmak, kulağa bir erdem gibi gelse de aslında bir rol modeline hapsolmaktır. Bu sendromu yaşayan insanlar genellikle çocukluklarında da "uslu", "sorun çıkarmayan", "anne babasını hiç üzmeyen" çocuklardır. Onlar erken yaşta başkalarının duygusal yükünü sırtlanmayı öğrenirler.
Ancak sorun şuradadır: Hayat, başkalarının beklentilerine göre tasarlandığında, direksiyon başkasının eline verilmiş demektir.
Üniversite tercihini kendi hayalleri için değil, babası o mesleği istediği için yapanlar...
Evliliğini ya da ilişkisini, "El alem ne der? Annemler bu eş adayını onaylar mı?" kaygısıyla şekillendirenler...
Kendi sınırlarını çizmeyi "saygısızlık" olarak görüp sürekli fedakarlık yapanlar...
Bu kişiler, dışarıdan bakıldığında "ne kadar hayırlı bir evlat" olarak alkışlanırlar. Fakat kapılar kapandığında, kendi hayatlarının sadece birer kiracısı olduklarını fark ederler. Evin sahibi başkasıdır; onlar sadece kurallara uymaya çalışan misafirlerdir.
İyi evlat sendromunun en acımasız yönü suçluluk hissidir. Bu kişiler kendi istedikleri bir adımı atmaya yeltendiklerinde —örneğin başka bir şehre taşınmak, ailesinin onaylamadığı bir karar almak ya da sadece "Hayır, bu hafta yanınıza gelmek istemiyorum" demek— içlerindeki o amansız ses devreye girer: “Onlar senin için saçını süpürge etti, sen nankörlük ediyorsun.”
Oysa sevgi, bir borçlanma senedi değildir. Anne babaların çocuklarını dünyaya getirmesi bir fedakarlık değil, bir sorumluluktur. Çocuklar ise anne babalarının hayatını kurtarmak, onların gerçekleşmemiş hayallerini yaşatmak veya yalnızlıklarını gidermekle yükümlü birer "kurtarıcı" değildir. Bu sınır karıştırıldığı an, sağlıklı ebeveyn-çocuk ilişkisi yerini toksik bir bağımlılığa bırakır.
Bu çemberi kırabilmek, dışarıdan bakıldığında "bencilce" gelebilir. Çünkü yıllarca herkesi memnun etmeye alışmış birinin sınır koyması, çevre tarafından genellikle bir "isyan" veya "değişme" olarak algılanır.
Fakat unutulmamalıdır ki; başkalarını memnun etmek uğruna kendi ruhunu tüketen bir insan, ne iyi bir evlat ne de sağlıklı bir birey olabilir. İçeride biriken öfke, tükenmişlik ve bastırılmışlık, en çok o yakın ilişkilere zarar verir.
"İyi evlat" olmaktan vazgeçip, "kendine dürüst bir birey" olmak bencilce değil, aksine en büyük olgunluk adımıdır. Anne babanızı sevmek, onlara saygı duymak ve onların onayını almak ile kendi hayatınızın direksiyonunu elinize almak birbirinin zıddı şeyler değildir.
Belki de artık o görünmez suçluluk ceketini üzerimizden çıkarmanın vaktidir. Çünkü bu hayatta kimsenin kopyası, kimsenin tatmin aracı değiliz. Kendi hikayemizin başrolü olmak, başkalarının yazdığı senaryoya boyun eğmekten çok daha kıymetlidir. Ve inanın, sizi gerçekten sevenler, en çok kendiniz olduğunuzda sizi sevecektir.